Collega’s Assma en Zoulikha vertellen wat ramadan en het Suikerfeest voor hen betekenen, hoe zij het beleven en vieren.  

De ramadan kennen niet-moslims vooral als een periode van vasten. Maar dat er veel meer mee gemoeid is, wordt duidelijk tijdens het gesprek met onze collega’s Assma en Zoulikha. ‘Het is niet enkel vasten, het gaat ook om de familie en om bezinning.’ Beide gezinnen volgen de ramadan. Een openhartig gesprek met onze collega’s over hoe zij deze periode ervaren.

‘Ramadan is de naam van de 9e maand, net zoals die van jullie september heet. Van zonsopgang tot zonsondergang wordt er dan inderdaad gevast. Dat is, zeg maar, van half 5 ’s ochtends tot 20.45 ’s avonds. De precieze tijden staan op een kalender. Elke dag is het namelijk net anders. Dat geldt ook voor de periode waarin de ramadan valt. Deze schuift elk jaar 12 dagen op. We gaan nu dus weer richting de winter. Voor sommigen, Assma beaamt dat, een makkelijk periode maar voor anderen juist lastig. Kou maakt hongerig, voedsel geeft tenslotte warmte,’ aldus Zoulikha.

 

Zelfzorg staat centraal

Op de vraag of iedereen binnen de familie meedoet, zegt Assma: ‘In principe doet iedereen mee, maar er zijn uitzonderingen. Zo ga je pas vasten vanaf de puberteit. Ben je zwanger of geef je de borst dan hoeft het niet. Hetzelfde geldt als je ziek bent of elke dag lange afstanden moet reizen. Zelfzorg staat voorop. En word je tijdens het vasten bijvoorbeeld ziek, dan kan je het vasten doorbreken en het op een later tijdstip inhalen. Dat geldt enkel voor het vasten. Het gebed hoef je niet in te halen.’

 

Ramadan staat voor

Waar betekent de ramadan voor jullie? Assma: ‘Het staat voor ‘godvrezendheid’. Met de ramadan geef je aan dat je Allah gehoorzaamt. Je staat stil bij je medebroeders en -zusters door tijdens die 29/30 dagen aandacht te hebben voor elkaar. Daarnaast werk je hard in deze periode aan jezelf. Het is echt een periode van bezinning. Je mag niet liegen, geen (verbale of non-verbale) ‘agressie’ tonen, geen gevoelens van jaloezie ervaren, geen gemeenschap hebben etc. Eigenlijk mag je de 7 zonden tijdens ramadan niet doen. Het is echt bedoelt om het beste uit jezelf te halen en jezelf te laten zien aan Allah en aan je familie. Het heeft dus ook een spirituele lading en daarnaast is het ook nog eens goed voor je gezondheid!’

Zoulikha legt uit dat het de taak van de ouders is de kinderen zo goed mogelijk voor te bereiden. ‘Bijvoorbeeld door te beginnen met een aantal uur zodat kinderen er geleidelijk aan kunnen wennen. Daarnaast door het doel uit te leggen, uiteraard het goede voorbeeld te geven en ze te stimuleren. Het vooruitzicht van de cadeautjes tijdens het Suikerfeest, helpt daar ook bij,’ lacht Zoulikha. Assma vertelt over haar zoon van 16 toen hij voor de eerst mee deed. Hij was toen 13 en ik hield hem goed in de gaten. Tis toch zwaar voor hem, met zijn school etc, maar hij zei steeds: mama, het gaat goed. Ik heb helemaal geen klachten.’ Assma glimt van trots.

 

‘De 7 zonden mag je tijdens de ramadan niet uitvoeren of ervaren.’

 

Werken tijdens vasten

Op de vraag of het niet zwaar is om niet te eten terwijl je je wel 100% inzet op je werk zijn de dames heel resoluut. ‘Nee, als je thuis komt dan ga je eerst even rusten en vervolgens doe je de dingen die in elke gezin gedaan worden. Je helpt de kinderen met huiswerk, je gaat rustig de maaltijd voorbereiden.’

 

Vasten doorbreken

Het vasten doorbreek je na zonsondergang eerst met iets kleins. Een dadel en water gevolgd door een soepje bijvoorbeeld. Daarna volgt het gebed en dan de hoofdmaaltijd. Zoulikha: ‘We eten natuurlijk met zijn allen gezellig samen aan tafel! Het gaat tenslotte om het samenzijn. En je mag dan alles eten en drinken wat je wilt. Je doet het allemaal weloverwogen en iets rustiger. Rond half 12 ga je naar bed en om 3.45 sta je op en volgt er een vroeg ontbijt. Uiteraard let je erop dat je kinderen genoeg vitamines binnenkrijgen. En veel drinken hè als het kan.’

‘Mijn zoon was erg benieuwd naar het ontbijt,’ zegt Assma. Had echt hoge verwachtingen. Hij was dan ook erg teleurgesteld toen hij zag dat ik een broodje ei zat et eten. Had waarschijnlijk iets van een kapsalon verwacht.’ Assma lacht. ‘Maar iedereen ontbijt gewoon op zijn eigen manier. Ik enkel met brood.’ En bij mij met veel groenten en fruit,’ vult Zoulikha aan.

 

’Geen kapasalon, maar gewoon een broodje ei als ontbijt’

 

Beloningsfeest van 3 dagen

Zoulikha: ‘Het Suikerfeest aan het eind van de ramadan is een beloningsfeest. Alles wat je doet tijdens ramadan wordt beloond. Het is een motivatie om het beste uit jezelf te halen. Behalve je directe gezin, staat ook de familie centraal. Je reikt uit naar degenen die je al even niet gezien of gesproken heb, bijvoorbeeld door een familielid te bellen of door bij elkaar op bezoek te gaan. Uiteraard ga je op de eerste dag van het Suikerfeest ook bij je ouders langs. ‘Mijn moeder heeft dan al dagen voorbereidingen getroffen in de keuken en dan is daar die geweldige en heerlijke feestmaal die we met zijn allen delen.’

‘Het feest duurt in totaal 3 dagen. Je gaat ’s ochtends eerst naar de moskee voor het gebed. En dan als je terug bent dan ga je met de volledige familie aan tafel. Je geniet met zijn allen van de periode die je afsluit en van je gezin. Je gaat op bezoek, ontvangt bezoek, je krijgt vele telefoontjes en dat gaat  dagen lang. Je praat met iedereen bij. Kortom het draait allemaal om gezelligheid. En het versterkt de gezins- en familieband.’

 

 ‘De ramadan en het Suikerfeest versterken de gezins- en familieband.’

 

Heerlijke gerechten

Op de vraag wat er allemaal gegeten wordt, komt van beide dames een zeer beschrijvend antwoord: ‘Allerlei soorten hartig eten van pannenkoekjes, deegwaren, pasteitjes, groenten en vlees, maar natuurlijk ook veel zoet hè! Koekjes, cakes, cupcakes. Het heet tenslotte niet voor niets Suikerfeest, lachen ze. De tafel staat helemaal vol! Dat zien we ook echt als een teken van gastvrijheid. Je kan iedereen ontvangen en van heerlijk eten voorzien.

 

Cadeautjes

Een andere traditie naast de feestmaaltijd is het geven van cadeautjes aan kinderen. Plus uiteraard een cadeau voor de ouders. Assma: ‘Marokkanen komen nooit met lege handen aan als ze op bezoek gaan. Je hebt iets lekkers meegenomen of je geeft een leuk cadeau aan je ouders.’ Verder krijgen de kinderen prachtige nieuwe kleren, een hele zak snoep en een ‘zakcentje. Als dat niet motiverend werkt, lachen de dames.

Zoulikha: ‘Dat geld, het geven van een aalmoes, is echt een onderdeel van onze cultuur. Je geeft een bijdrage aan een (arm) gezin wat het kan gebruiken. Hier in Nederland hebben we het allemaal best goed, maar in Marokko is dat anders. Delen staat centraal.’

Het enthousiasme van Zoulikha en Assma werkt aanstekelijk. We praten nog na over vieringen van vroeger en de verwachtingen nu tijdens corona. Het is allemaal kleiner en intiemer, maar de centrale gedachte blijft hetzelfde. Ik bedank ze voor het gesprek en realiseer me opnieuw dat dat het verbroederings- en bezinningsaspect bij de nieuwe vieringen die ik leer, hier bij Stichting Eykenburg, me toch wel heel erg aanspreken.

 

Back to top